Пираҳа қабиласи – Бразилияда яшайдиган кичик халқ. Уларнинг ўзига хос овчилик маданияти ва сўзлашув тили жуда кўп олимларнинг эътиборини тортган. Пираҳа тили замонавий тилшунослик асосларига амал қилмайди, чунки унда узун гаплар тузиш қобилияти, сонлар, замонлар, ранглар тавсифи, яхлитлик (бутун, қисм) тушунчалари, қариндошлик тавсифлари мавжуд эмас. Қабилада санъат тушунчаси йўқ (улар ўзларини ҳеч қандай тарзда безашмайди), афсона ва дин, қабила бошлиғи йўқ, уйқу ритми йўқ. Улар озиқ-овқат тўпламайдилар ва оч қолгандагина ов қиладилар.

Улар ҳисоблашни билмайдилар. Масалан, улар учун бир дона балиқ – балиқ, иккита балиқ озгина, ўнта балиқ кўп. Улар шу ерда ва ҳозир яшайдилар – келажак учун режалар тузмайдилар. Ўтмиш улар учун ҳеч қандай маънога эга эмас. Улар соатлар, кунлар, тунларни, яъни кун тартибини билмайдилар. Улар оч қолганда овқатланадилар. Узоқ ухлаш кучни йўқотади, деб ҳисоблашади – куннинг исталган пайтида фақат ярим соатгина ухлашади. Аммо улар учун уйқу ўлимдек гап, яъни ухлаб туришгандан сўнг ўзларини бошқа одамга айланади деб ўйлайди. Шунинг учун қабила одамлари вақти-вақти билан исмларини ҳаёти давомида 7, 8 марта ўзгартирадилар. Уларнинг ҳар бир ёш учун ўз номлари бор. Яъни ўша ном билан аталган одамга қараб ким ҳақида гапираётганини тушунади – қариями, катта ёшли одамми ёки ўсмирми. Улар хусусий мулкдан бехабар ва замонавий маданиятли инсон учун қадрли бўлган ҳамма нарсага умуман эътибор бермайдилар, дунё аҳолисининг 99 фоизини қийнаётган ташвиш, қўрқув ва нотўғри қарашлардан бехабар. Улар ўзларини «тўғри одамлар» деб аташади, бошқалар эса «нотўғри». Пираҳалар ҳеч қаёққа бормайди, боришни истамайди ва бошқалар ҳам бизга керак эмас, деб ҳисоблашади.

Уят, айб, нафрат каби тушунчалар қабила аҳли учун мутлақо бегона. Агар Хааиохааа (исм) балиқни ушлолмаса, яъни тушириб юборса бу шубҳасиз ёмон, чунки ҳамма тушликдан маҳрум бўлди. Ва тушириб юборганнинг бунга нима алоқаси бор? У айбдор эмас. Агар Оахиока(бола) бошқа бир бола Коиахаани итариб юборса ва у қўлини синдириб олса ҳеч ким айбдор эмас. Жароҳатланган боланинг қўлини даволаш керак тамом вассалом. Агар чақалоқ онани эммаса, ташвишланишга ҳожат йўқ, демак у буни хоҳламайди. Ва нима учун у овқат сўрамаётгани ҳеч ким учун муҳим эмас. Болани овқатланишга мажбурламайди. Агар гўдак хоҳласа овқат сўрайди. Бу ерда ҳеч ким боласига ёки бошқага мажбур бирон нарсани ўргатмайди ва мажбурламайди, айбдор қилмайди. Пираҳа болаларининг ўйинчоқлари йўқ. Уларга ҳамма нарса мумкин – ҳайвонлар, ўсимликлар билан дўстлашадилар.

Агар Пираҳадан бирор одам оқ танли бегона одамни камон билан ўлдирса, демак уларнинг сувига тегмаслик керак. Агар оқ танлиларга Пираҳадаги бирор одам ножўя хатти-ҳаракат қилса марҳамат улар ҳам айбдорни ўлдиришсин.

Никоҳга келсак, эркак ва аёл бир-биридан рози бўлсалар, бирга яшайдилар. Агар эр уйга ўлжа олиб келмаса, хотин бошқа турмуш ўртоқни топишга ҳақли. Худди шундай, агар эркакнинг хотини боғ ишларини қилмаса ва балиқчилик билан шуғулланмаса, қариган ёки хунук бўлса, уни тарк этишга ҳақли. Яъни, уларнинг ҳар бири на уят, на пушаймон бўлмасдан ўзи хоҳлаганини қила олади. Бу одамлар доимо жилмайиб юришади, чарчоқ ёки тушкунлик уларга бегона. Оқ танлилар ривожланмаган ҳудудларга кириш, ўз қоидалари, урф-одатлари ва динларини ўрнатиш учун ҳаракат қилишган. Аммо ернинг бир чеккасида бир қабила бор, бу Пираҳа – унинг халқи ҳеч қандай таълимотга берилиб кетмайди, чунки бу фаолият уларга бефойда ва ниҳоятда ишонарсиз туюларди. Америкалик воиз, этнограф ва тилшунос Даниел Эверетт 1977 йилда Амазон ўрмонига Худо каломини тарқатиш учун келган. Аммо бунинг ўрнига, миссионер атрофдаги дунё билан шундай уйғунликда яшовчи одамларни учратдики эътиқод ҳақидаги тушунчалари ўзгарди ҳатто.

Бир куни ундан сўрашди: «Демак, Пираҳа оналари нечта фарзанди борлигини билишмайди?» У жавоб берди: «Улар фарзандларининг аниқ сонини билишмайди, лекин уларни исмлари ва юзларидан билишади. Уларни таниб олиш ва севиш учун болалар сонини билиш шарт эмас».

Пираҳанинг ўтмиш ва келаси замон шакллари йўқ. Бу ерда афсоналар, ривоятлар мавжуд эмас – қабила ҳақидаги хотира фақат энг қадимги тирик аъзонинг шахсий тажрибасига асосланади. Шу билан бирга, уларнинг ҳар бири минглаб ўсимликлар, ҳашаротлар ва ҳайвонлар ҳақида чинакам энциклопедик билимга эга – барча номлар, уларнинг хусусиятларини биладилар.

Улар объектив ва субъектив деган тушунчага эга эмас. Улар тушларини ҳақиқий ҳаётдан ажратмайдилар. Уйқу пайтида бошдан кечирган воқеалар, уйғонган пайтда бошдан кечирганлари каби муҳим ҳисобланади. Шундай қилиб, агар сиз ойда юрганингизни туш кўрган бўлсангиз, уларнинг нуқтаи назари бўйича, сиз ҳақиқатан ҳам шундай сайр қилгансиз. Пираҳалар ўзларини табиатнинг ажралмас қисми – ўрмон болалари деб билишади. Улар учун ўрмон мураккаб тирик организм бўлиб, чинакам ҳайрат туйишади ва ҳатто ундан қўрқишади. Одамлар наздида ўрмон тушунарсиз, ғалати нарсалар билан тўлдирилган ва ўша ғалати, сирли нарсаларнинг тагига етишни истамайдилар. Пираҳа одамлари технология бир томондан яхши, деб ҳисоблайди, бир томондан қадриятлар, анъаналар унутилишидан, ўзгариб кетишидан хавотирда.

Эверетт эслайди: «Мен уларда депрессия ёки меланхолия каби руҳий касалликларни учратмадим. Улар фақат бугунги кун учун яшайдилар ва бахтлидирлар. Бу ердаги одамлар айёрлик, шумлик, иккиюзламачилик, ёлғончилик, ўғриликни билмайдилар. Нарса талашиб курашмайдилар.

Улар кечаси куйлашади. Бу шунчаки завқ олишнинг феноменал даражаси – психотроп дориларсиз ва антидепрессантларсиз.» Эвереттнинг ҳайратлангани: дунё кезиб мулк ва нарсага қизиқмайдиган одамлар борлиги. Булар Пираҳа қабиласининг одамлари. Уларга нарса берсангиз яхши. Бермасангиз ҳам яхши. Пираҳа одамлари фақат эҳтиёжи учун керак нарсаларни олиб келишингизни сўрайди: гугурт, нина ип, кийим кечак, соат учун, фонус учун батарейка. Катта ва кўп нарса уларга қизиқ эмас.

Қабила аҳолисининг яна бир қизиқ хусусияти – шахсий мулкнинг йўқлиги. Улар фақат кийимларини ўзлариники деб ҳисоблашади, қолган ҳамма нарса ҳеч кимга тегишли эмас. Агар ҳозир, айни пайтда қармоқ керак бўлмаса, уни ерга қўяди ва энди у қармоқ эгасига тегишли эмас. Улар сиз берган нарса учун рахмат айтмайди, агар нарсангизни олиб қўйса кечирасиз ҳам демайди.

Чунки қабила хушмуомалалик туйғусини билмайди. Бу дегани улар бошқаларни ҳурмат қилмайди ёки ёмон кўради дегани эмас. Аксинча улар ўзларининг барча қабиладошларини яхши кўришади ва уларнинг атрофидагилар ҳам уларни кўришдан хурсанд эканлигига шубҳа қилмайдилар. Шундай экан, нима кераги бор ортиқча сўз айтиш!

Айтганча, сўзлар ҳақида. Пираҳа тили жуда содда ва ўрганиш ниҳоятда қийин. Унда фақат саккиз ундош ва учта унли бор. Аммо шу билан бирга, унда интонациянинг устуворлиги мавжуд – бошқа овоз тембрида айтилган бир хил сўз бутунлай бошқа тушунчаларни англатиши мумкин. Яқин вақтгача аҳоли «мен», «сиз», «у» олмошларини билишмас эди.

Ҳозирги вақтда Пираҳалар сони кўпайган. Улар ҳали ҳам деярли ўзлари учун уй қурмайдилар, балиқ тутадилар, майда ҳайвонларни овлайдилар ва деҳқончилик қиладилар. Қолган ҳамма нарсада улар табиатга таянадилар ва Пираҳа маданиятли дунёдан олган ягона нарса бу кийимдир. Аммо шунга қарамай бу қабила ниҳоятда ҳаётларидан мамнун.

 Oliy taʼlim, fan va innovatsiyalar vazirligi axborot xizmati Buxoro davlat universitetida qurib bilar talabalar turar joyiga press-tur tashkil etildi. keyin press-tur joyi Buxoro davlat universitetida talabalar turadining 8-binosiga ko’ra yuklangan, yangidan barpo qilingan 400 o’rinli talabalar turgan joyi hamda talabalar turgan joyining holati, shart-burishi nazorati press-tur o’tkazildi.           Anjumanda Buxoro davlat universiteti rektori Obidjon Xamidov, Oliy taʼlim, fan va innovatsiyalar vazirligi axborot xizmati rahbari Nazokat Abduqunduzova, Oliy taʼlim, fan va innovatsiyalar vazirligi Buxoro viloyati hududiy boshqarma rahbari Azamat Nai mov hamda BuxDU rahbariyati, universitet Matbuot kotibi Otabek Jalolov, nashrlardan OAV, blogerlar ishtirok etishdi.

  Shundan soʻng, ishtirokchilar uchun universitet binosi boʻylab sayohat tashkil etildi. Mehmonlar talabalarga turli yordam ko’rsatish markazi, tadbir va marosimlar o’rnatishgan yig’ingoh, sport zallarini ko’zdan kechirishdi. 500 ming adabiyot sig’imiga ega Axborot resurs markaziga tashrif buyurib, o’quv zallari, har-bir foydalanuvchiga axborot resursdan yuk olish uchun yordam bilan yaqindan tanishishdi.             Shart-dan kechirga ega, zamonaviy axborot bilan aloqa qilish bilan barcha BuxDU Matbuot xizmati studiyasi hamda ko’rish ko’zda tutilgan.

   Buxoro davlat universiteti0, zamonaviy 40 o’rinli qurilish binosining ochilish marosimida Pudratchi tashkilot – “Buxoro gazsanoat qurilish” aksiyadorlik jamiyati rahbariyatiga minnatdorchilik ramzi sifatida zarbof to’n kiyd irildi. Ochilish marosimida Oliy taʼlim, fan va innovatsiyalar vazirligi axborot xizmati rahbari Nazokat Abduqunduzova boshchiligida barcha OAV tomonidan ishtirok etib, shart-sharoit bilan yaqindan tanishishdi.

Tasdiqlangan re’ja asosida Buxoro shahri hududida viloyat Prokuraturasi, Ichki ishlar boshqarmasi hamda boshqa tegishli tashkilotlar hamkorligida voyaga yetmagan yoshlar o‘rtasida jinoyat va huquqbuzarliklar sodir etilishini oldini olish maqsadida “O‘smir” maxsus tezkor hamda keng qamrovli profilaktik tadbirlar Buxoro shahridagi Hamid Olimjon mahalla fuqarolar yig‘ini hududida tashkillashtirildi. Ushbu tadbirda Buxoro shahar IIO FMB boshlig’ining o’rinbosari S.B.Qurbonov, Buxoro shahar IIO FMB 1-son IIB boshlig’i SH.M Saidov, Buxoro shahar IIO FMB JQB bo’lim boshlig’i Q.S Karomatov va mahalla 5 ligi bilan birgalikda tungi klublar, kompyuter xonlari va talabalar turar joyi ko’zdan kechirildi. Jarayon davomida 1 ta kafe barda 8 ta nazoratsiz yurgan voyaga yetmagan yoshlar aniqlab, tushuntirish ishlari olib borildi. Bundan ko’zlangan asosiy maqsad yoshlar o’rtasida jinoyat va huquqbuzarliklarni oldini olishdan iborat.

 So’ngi yillarda Yangi O’zbekistonimiz yoshlariga munosabat butunlay o’zgardi. Yoshlarga oid davlat siyosati asosida yosh avlodning hayotiy manfaatlarini ta’minlash, ularning ezgu, orzu –intilishlari, qobiliyat va iste’dodini ro’yobga chiqarishga qaratilgan islohotlar izchil va samarali amalga oshirilmoqda. Yoshlarni qo’llab quvvatlash ularni kasb-hunar o’rganishiga ko’maklashish, muammolarini hal etish masalalariga alohida e’tibor qaratilib, bu borada keng ko’lamli amaliy ishlar olib borilmoqda…

Yoshlardan kelgan har qanday murojaat, muammolar va takliflarning ijobiy yechimlarini topib mahallada tinchlik va totuvlik saqlab kelinmoqda. Shaxsiy tashabbusim bilan Po’latov Firdavsni “Buxoro IT park ” o’quv markaziga komputer savodxonligi va ingliz tili yo’nalishida o’quv kursi harajatlari qoplashda ko’maklashdim hamda u bugungi kunda “BUXORO IT PARK” o’quv markazining maxsus sertifikatini qo’lga kiritdi. Mahalladagi faoliyatim davomida “Yoshlar daftari” jamg’armasi hisobidan 95 nafar yoshlarga yordam ko’rsatilib, mahalladagi ishsiz hamda mehnat bozoriga kirib kelgan 65 nafar yoshlarning rasmiy bandligini taminlashga ko’maklashildi. Viloyat hokimiga qilgan murojaatim orqali mahallamda “Street Work out “ maydonchasi qurilib foydalanishga topshirildi. Ijtimoiy himoyaga muhtoj lo’li millatiga mansub oila farzandlarining 56 nafariga homiylik hisobidan maktab forma va o’quv qurollar olib berilib ta’lim sohasiga jalb qilingan bo’lsa, mahallada 2023-yil hisobi bo’yicha yoshlar jinoyati qayd etilmadi. Xususan iqtidorli va iste’dodli mahalla yoshlarining 100 nafari O’zbekistonning diqqatga sazovor shaharlariga sayohatga olib borildi.

Xitoyliklarda “Insonning qo’liga bir dona baliq ber-u bir kun to’q bo’ladi,unga baliq tutishni o’rgat u butun umri davomida to’q yuradi!”-degan gap bor shunday ekan biz yosh avlodni har tomonlama qo’llab quvatlashimiz ularni ertangi kuniga bo’lgan ishonchlarini oshirishimiz kerak. Mamlakatimiz rahbarining besh muhim tashabbusni izchil amalga oshirish, isteʼdodli yoshlarning qobiliyatini ro‘yobga chiqarish, yosh avlodning jismoniy va maʼnaviy yetuk bo‘lib ulg‘ayishi, sog‘lom turmush tarzini qaror toptirish kabi vazifalaridan kelib chiqib bir qancha tanlovlar o’tkazildi . “Besh muhim tashabbus” yo’nalishlari doirasida futbol, basketbol, volleybol, kamondan o’q otish, shaxmat va shashka sport turlari bo‘yicha musobaqalar, heshteglar, fleshmoblar va turli ko‘ngilochar tadbirlar tashkil etildi.

Shuningdek, Ushbu madaniy-maʼrifiy tadbir davomida mahallam yoshlari o‘zida yuksak insoniylik fazilatlarini shakllantirish barobarida individual qobiliyatlarini, iqtidorini ham kashf etish imkoniyatiga ega bo‘ldilar…

Behruzjon Davlatov

Yoshlar ishlari agentligi Kogon shahar bo‘limi

“Furqat” mahallasi yoshlar yetakchisi

Бугун мамлакатимизда “Инсонга эътибор ва сифатли таълим йили” деб ном олган 2023 йилда соҳа ривожини янги босқичга кўтариш, ўқитувчи ва мураббийларнинг жамиятдаги ўрни ва обрў-эътиборини ошириш бўйича кўплаб чора-тадбирлар амалга оширилмоқда.

Бу йил Ромитан туманида фаолият олиб бораётган 43 та давлат умумтаълим ҳамда ихтисослаштирилган мактабларни 1252 нафар ўқувчи ёшлар битирмоқда. Улардан 39 нафари олтин, 7 нафари кумуш медаллар билан 11-синфни тамомламоқда.

Қувонарлиси, ушбу битирувчиларнинг 28 нафари муддатидан олдин олий таълим муассасаларига ўқишга қабул қилиндилар. Ўтган ўқув йилида бу кўрсаткич 25 нафарни ташкил ташкил этган.

Бу ўтган ўқув йилига нисбатан муддатидан олдин олийгоҳга кирган битирувчилар сони бир йилда 3 нафарга ортганини билдиради.

Бугун, 23 июнь куни Ромитан тумани ҳокимлигининг катта мажлислар залида умумтаълим мактабларини олтин ва кумуш медалларга тамомлаган ўқувчиларни тақдирлаш маросими бўлиб ўтди.

Тақдирланиш маросимида сектор раҳбарлари, туман ҳокими ўринбосарлари, туман Мактабгача ва мактаб таълими бўлими вакиллари, умумтаълим мактаб директорлари, ўқувчи-ёшлар ва уларнинг ота-оналари иштирок этишди. Тадбирни Ромитан тумани ҳокими Умеджон Барноев очиб бериб, битирувчиларни бугунги унутилмас кун билан самимий табриклаб, улар мамлакатимизда ёшларга яратиб берилаётган имконият ва рағбатдан фойдаланиб, пухта билим эгаллаши, катта ҳаёт йўлида мамлакатимиз ривожи учун астойдил меҳнат қилиши лозимлигини таъкидлади.

Ўзбекистонда хизмат кўрсатган Ёшлар мураббийи, 1-даражали меҳнат фахрийси Луқмон Бадалов сўзга чиқиб, Ромитан туманида таълим тизимида катта ижобий ўзгаришлар бўлаётганлигини фахр билан тилга олди.

Шундан сўнг, туман ҳокими Умеджон Барноев ва Ўзбекистонда хизмат кўрсатган Ёшлар мураббийи, 1-даражали меҳнат фахрийси Луқмон Бадаловлар томонидан ўқувчи ёшларга олтин ва кумуш медаллар тантанали тарзда топширилди. 11 йил олган билимим зоеъ кетмади,-дейди 35-умумтаълим мактаби битирувчиси, олтин медал соҳиби Сарвиноз Луқмонова.-Устозларимнинг меҳнати, ота-онамнинг ишончини оз бўлсада оқлаганимдан мамнунман. Олдимда мақсадларим кўп. Шулардан бири олий таълимга топшириб, талаба бўлиш бахтига муяссар бўлиш. Талабаликка қабул қилинишимга эса ишонаман. Чунки, бунга билимим етарли деб ўйлайман.  Таълим соҳасидаги энг юксак мукофотларини олар эканлар, Ромитанлик битирувчилар келажакда ўқиб, ўрганиб, Ватанимизнинг ривожи ва равнақи йўлида астойдил меҳнат қилиш ва фаолият юритишга ваъда бердилар. Бутун туман аҳли номидан барча доно ва билимли фарзандларимизни юксак мукофотлар билан самимий қутлаймиз.

Мукофот муборак бўлсин, азиз битирувчилар!

Шеърият ва санъат бошқа-бошқа йўналишлар, бироқ бу икки йўлни бирлаштирувчи истеъдод бор. Ана шундай истеъдод эгаси Самоҳиддин Тешаев. Batafsil Шеърият ва санъат ҳамоҳанглигидаги оҳанг →

Зиммасига юксак шараф ва масъулни олган соҳа ходимлари ўз ҳаётини эл-юрт тинчлиги ва осойишталигини таъминлаш, фуқароларнинг ҳуқуқ ва эркинликларини ҳимоя қилишдек олижаноб ишга бағишлаган, муқаддас қасамёдига содиқ тинчлик посбонларининг фидокорона хизматлари ҳамиша халқ назарида бўлиб келган.

Batafsil Ислоҳотлар замирида – қонун устуворлиги ва эл-юрт манфаати мужассам →

– Ўғил кўрсам, тилла зирак олиб берасиз-а? – эркаланиб сўради Зулайҳо эридан.

– Шунча зиракларинг бор-ку… Ҳа, майли, агар боламиз менга ўхшаса, олиб берганим бўлсин! – Тўйларига уч йил тўлиб, хотини ниҳоят биринчи фарзандига ҳомиладор бўлганини эшитган Акбар ҳам эриб кетди.

Бу гап Акбарнинг ёдидан ҳам кўтарилиб кетган эди. Batafsil ТИЛЛА БАЛДОҚ →

http://online.anyflip.com/suhbv/pqro/mobile/index.html

БЁ каналлар учун